Wat begon als een initiatief van de Bonifatiuskerk groeide uit tot een ontmoetingsplek voor generaties Zaandammers. De speeltuin was veel meer dan een plek met schommels en speeltoestellen. Nog altijd wil de vereniging mensen in de Rosmolenbuurt met elkaar verbinden.
Verscholen naast sporthal De Struyck in de Rosmolenbuurt in Zaandam ligt een speeltuin met een lange geschiedenis. Al bijna negentig jaar is dit een plek waar kinderen spelen en buurtbewoners elkaar ontmoeten. Gerard Klitsie, voorzitter van omnivereniging Theresia, en Ben Veerman, voorzitter van rolschaatsvereniging ZRC Pauwin, kennen de geschiedenis van dichtbij. Hun ouders behoorden tot de groep die de speeltuin ooit oprichtte. Zelf groeiden ze hier op en zetten ze zich nog altijd in voor de vereniging.
Speeltuin voor de katholieke jeugd
Het initiatief kwam vanuit de Sint Bonifatiuskerk. De bedoeling was een speeltuin voor kinderen te realiseren en via hen ook de ouders met elkaar in contact te brengen. Zo moest de saamhorigheid in de wijk groeien. In 1936 werd de vereniging opgericht en in 1937 opende de speeltuin aan de Hoornse Lijn.
Door omstandigheden moest de speeltuin aan de Hoornse lijn verhuizen. Tijdens de oorlogsjaren verhuisde de speeltuin naar de huidige locatie aan de professor Struyckenstraat 19 te Zaandam. Het terrein was eigendom van de kerk en lag midden in het katholieke deel van de Rosmolenbuurt. Veel van de gezinnen die erbij betrokken waren, woonden daar zelf ook. ‘De kerk stelde het stuk grond beschikbaar, een groep ouders richtte hier de vereniging “Sint Theresia” op en maakte er een speeltuin van. Eerst was het heel eenvoudig. Ze zetten een paar zelfgemaakte speeltoestellen neer en er kwam een hek omheen’, vertelt Gerard.
De Rosmolenwijk was destijds verdeeld in een katholiek, een protestants en een overig deel. De katholieke kinderen gingen naar hun eigen speeltuin. Je moest aantonen dat je katholiek was voordat je lid kon worden en toegang kreeg. Tijdens de oorlogsjaren verhuisde de speeltuin naar de huidige locatie. Het terrein was eigendom van de kerk en lag midden in het katholieke deel van de Rosmolenbuurt. Veel van de gezinnen die erbij betrokken waren, woonden daar zelf ook.
Rosmolenwijk ‘De Zaanse Jordaan’
Met gemeentelijke subsidie veranderden later de regels en werd de speeltuin voor iedereen toegankelijk. De Rosmolenwijk werd ook wel de Zaanse Jordaan genoemd. Mensen zaten veel buiten op hun stoepje en kenden elkaar. De vereniging werd gedragen door de bewoners van de buurt. Bijna iedereen was er lid.
Ook buurtbewoners die geen directe binding hadden met de speeltuin hielpen mee. Een buurman die op het Hembrugterrein in de metaalsector werkte, maakte in zijn vrije tijd een draaimolen en verschillende andere speeltoestellen. Tegenwoordig gelden daarvoor strenge veiligheidseisen en worden de toestellen gekeurd.
Met een handkar achter een schommelschuitje aan
In 1958 werd de speeltuin vernieuwd. Gerard herinnert zich nog goed hoe hij als veertienjarige zijn eerste klusje kreeg.
‘Mijn vader gaf ons de opdracht om met een handkar een schommelschuitje op te halen bij de Prins Hendrikkade. Mijn ooms hadden daar een machinefabriekje en hadden het gemaakt. Dat ging goed tot we bij een licht hellend straatje kwamen en de handkar niet meer konden houden. De kar vloog boven op een Volkswagen Kever, waar de motor achterin zat. Er was veel schade. Dat was een duur schommelschuitje!’
Veel activiteiten bij de speeltuin
De speeltuin groeide in de loop der jaren uit tot veel meer dan een verzameling speeltoestellen. Er was een actief bestuur dat voortdurend verbeteringen aanbracht. Langs de brede speeltuin kwam een veranda waar kinderen en ouders konden schuilen als het regende. Die werd later dichtgetimmerd en ingericht als clublokaal. Er werden lessen gegeven in ballet, accordeon, toneel, handwerken en er was een eigen drumband. Op 23 oktober 1967 is dit clublokaal door brand verwoest. Enkele maanden later werd op 23 december 1967 het gerestaureerde clubgebouw heropend.
Toen de scheiding tussen protestanten en katholieken in de jaren 60 minder werd is de naam Sint Theresia gewijzigd in Theresia en konden protestanten ook lid worden van de speeltuinvereniging.
In 1974 kwam er een nieuw clubgebouw.
Van balletles tot botenclub
Er gebeurde van alles. Ben vertelt dat hij als kind naar borduur les, ballet en de drumband ging. Ook was er een toneelclub. Dat was voor zijn ouders, die zich intensief inzetten voor het bestuur, een uitkomst: hun zoon kon bij de vereniging terecht terwijl zij bezig waren.
Gerard vult aan: ‘Er was ook accordeon les. En de botenclub heeft meer dan vijftig jaar bestaan. Ze maakten houten boten waarmee wedstrijden werden gehouden op de Bosbaan. Er was ook een bridgeclub en er werden concoursen met de drumband georganiseerd.’
De activiteiten waren ook ambitieus. Zo won de toneelclub een wedstrijd in Assendelft. Ook de drumband liet zich regelmatig horen in de wijk en deed mee aan vele concoursen in het land. Als een rolschaatser Nederlands kampioen werd, of een lid van de vereniging een jubileum vierde trok de vereniging met een open wagen en de drumband door de buurt.
In die tijd was het niet vanzelfsprekend dat gezinnen op vakantie gingen. Auto’s waren er amper. Via de speeltuinvereniging konden kinderen een week op kamp naar een boerderij of zoiets. De vereniging bood daarmee niet alleen ontspanning, maar ook ervaringen die hechtere vriendschappen opleverde.
Opnieuw bouwen aan saamhorigheid
De Rosmolenbuurt is in de loop der jaren flink veranderd. Tijdens de herstructurering vertrokken veel bewoners en kwamen er tijdelijke bewoners voor terug. De vereniging verloor in die periode veel leden en vrijwilligers. Inmiddels is er nieuwe woningbouw en komen er ook woningen voor jongeren met een verstandelijke beperking.
Gerard ziet daarin nieuwe kansen. ‘We willen deze groepen weer met elkaar in verbinding brengen, net zoals vroeger. We willen de mensen in de nieuwbouw, die van elders komen, weer in contact brengen met de buurtbewoners. Dat er in de wijk weer sociale cohesie en saamhorigheid ontstaat.’
De speeltuin is al die jaren goed bezocht gebleven, maar de vereniging wil meer doen om nieuwe bewoners bij de activiteiten te betrekken. Dat begint soms met kleine initiatieven. Zo zijn er bewoners uit de nieuwbouw die vrijwilliger achter de bar zijn geworden. Een andere bewoner heeft een activiteit opgezet waarbij kinderen samen robotjes maken.
De Struyck centrum voor ontmoeting en sport
De speeltuin is inmiddels voor alle kinderen toegankelijk. Donateurs betalen 28 euro per jaar. Met die inkomsten worden activiteiten voor de kinderen georganiseerd.
De ambitie is duidelijk: van de speeltuin weer een centrum voor ontmoeting en sport maken. Dat vraagt tijd en inzet, maar de eerste stappen zijn gezet. De vereniging wil voortbouwen op wat er vroeger vanzelfsprekend was: samen iets organiseren en naar elkaar omkijken.
‘We hebben hier een geweldige jeugd gehad’, vertellen Gerard en Ben. Ze gunnen de kinderen van nu dezelfde fijne en veilige plek. Een plek waar niet alleen gespeeld wordt, maar waar ook ouders en buurtbewoners elkaar leren kennen. Want daarvoor werd de speeltuin ooit opgericht. En die gedachte is nog altijd springlevend.
Binnenkort deel 2: Van rolschaatsbaan tot sporthal De Struyck: Theresia blijft in beweging.
Meer weten over Sporthal De Struyck en de activiteiten? Neem dan een kijkje op hun website.