Wat begon met een openluchtbaan voor rolschaatsende jongens en meisjes groeide uit tot een bijzondere sporthal, die grotendeels door vrijwilligers werd gebouwd. Nog altijd komen er sporters en buurtbewoners samen. De vereniging wil die verbindende functie verder versterken.
In de Rosmolenbuurt in Zaandam staat een sporthal met een bijzondere geschiedenis. Sporthal De Struyck is ontstaan vanuit de speeltuinvereniging Theresia. Inmiddels is de accommodatie uitgegroeid tot een plek waar verschillende sportverenigingen en buurtbewoners elkaar ontmoeten. Gerard Klitsie, voorzitter van omnivereniging Theresia, en Ben Veerman, voorzitter van rolschaatsvereniging ZRC Pauwin, vertellen hoe een groep enthousiaste jongeren en vrijwilligers dit voor elkaar kreeg.
Rolschaatsen verovert de Rosmolenbuurt
In 1958 ging een afvaardiging van het speeltuinbestuur naar een bijeenkomst in Den Haag waar het rolschaatsen werd gepromoot. Ze waren zo enthousiast dat een jaar later op een stuk grasland naast de speeltuin van Theresia een open rolschaatsbaan werd aangelegd. In 1960 werd rolschaatsvereniging ZRC opgericht.
Jongens deden vooral aan rolhockey en meisjes aan kunstrijden. Er werd doordeweeks iedere avond buiten getraind, met muziek, en in het weekend waren er wedstrijden. Het was er altijd druk. Als een lid Nederlands kampioen werd, trok de vereniging met een open wagen en de drumband door de wijk.
Populaire ontmoetingsplek
Ook in de jaren zeventig was de open rolschaatsbaan met muziek een populaire ontmoetingsplek. Gerard herinnert zich dat het ’s avonds wemelde van de jonge meiden op rolschaatsen en jongens met brommers. Dat gaf soms rumoer, waardoor de politie kwam controleren.
‘Het was niet baldadig, maar de buurt klaagde soms wel. De politie kwam ieder half uur even kijken. Het was in die tijd verboden om in sportkleding op straat te lopen en te fietsen. De meiden wachtten met hun korte rokjes tot de agenten weg waren, want anders riskeerden ze een boete van 2,50 als ze naar huis gingen.’
Jongeren krijgen hun eigen clubhuis
Het speeltuinbestuur besloot in 1962 dat het anders moest. De jongeren werden bij elkaar geroepen en kregen de verantwoordelijkheid om zelf een ontmoetingsplek te organiseren.
‘Aan de Provincialeweg stond een houten gebouwtje eigendom van de toenmalige verffabriek van Pieter Schoen. Het was overbodig geworden en zou anders gesloopt worden. Dat moesten we maar ophalen’, vertelt Gerard. ‘We waren veel te jong om auto te rijden, maar hebben toch iemand gecharterd en het gebouwtje hier neergezet. Dit werd toen ons trefpunt. We maakten snel een bestuur. We hadden één voogd bij wie we met problemen terechtkonden. Het bestuur bemoeide zich er verder niet mee. We moesten het zelf allemaal regelen. Het clubhuis was van ons.’ Later
De groep jongeren bleek een belangrijke investering voor de toekomst van de vereniging. Veel van hen werden later vrijwilliger of bestuurder en bleven zich jarenlang inzetten. Na een brandje werd een nieuw gebouw neergezet. Dat kreeg de naam De Noodsprong, omdat het uit nood was geboren.
Er ontstond een bruisend verenigingsleven met onder meer drie klaverjasclubs in de hoogtijdagen en creatieve activiteiten voor kinderen.
Van buitenbaan naar eigen sporthal
In 1981 werd de open rolschaatsbaan afgekeurd omdat er asbest lag. Het bestuur stond voor een moeilijke keuze. De rolschaatsvereniging had inmiddels zo’n honderd leden. Moest de club verdwijnen of zou er een nieuwe accommodatie komen?
Een nieuwe openluchtbaan was de goedkoopste oplossing, maar de exploitatie daarvan was niet rond te krijgen. Uiteindelijk werd een overeenkomst gesloten met de eigenaar van de grond, om een grote sporthal te bouwen naast het clubgebouw.
Het casco werd in 1982 neergezet. Daarna gingen de leden zelf aan de slag. ‘We hebben met z’n allen de hal opgebouwd. Het is geweldig dat een groep jonge mensen dit toen voor elkaar heeft gekregen. Kijken wat kan, dat was het motto’, vertelt Gerard.
De rolschaatsvloer is inmiddels een bijzonder onderdeel van de accommodatie. Volgens Ben behoort de vloer, die na 42 jaar nog altijd in uitstekende staat verkeert, tot de beste van West-Europa. Het geheim zit in de fundering. Het houten geraamte is zo opgebouwd dat de vering goed werkt. Ook voor andere sporters is dat prettig.
De tafeltennisvereniging maakte direct gebruik van de hal. Vanaf het begin in 1982 kwam ook korfbalvereniging ZKV er in de winter trainen en hun wedstrijden spelen. Deze vereniging komt oorspronkelijk eveneens uit de Rosmolenwijk waar toen verschillende korfbalvelden waren. Tot op heden is de korfbalvereniging een vaste huurder.
Generaties groeien samen op
Rolschaatsvereniging ZRC Pauwin telt nog altijd ongeveer negentig leden. De vereniging combineert recreatief sporten met topsport. Sommige leden trainen zes dagen per week en doen mee aan Nederlandse en Europese kampioenschappen. Met de sportieve prestaties behoort de club tot de top drie.
Gerard en Ben hebben zelf jarenlang aan rolhockey gedaan. Ook hun kinderen en kleinkinderen zijn op hoog niveau actief op de rolschaatsen. De zoon van Gerard werd zelfs derde van Europa.
De betrokkenheid gaat verder dan alleen sporten. Kinderen leren op jonge leeftijd ook training geven en kunnen zo later een rol binnen de vereniging vervullen.
Rollerdisco
Vier keer per jaar worden er rollerdisco’s georganiseerd. De Halloween disco wordt altijd het drukst bezocht met meer als 100 bezoekers. Een jaarlijks hoogtepunt is de eindejaar show, een soort Holiday on Ice op rolschaatsen. De kinderen werken maanden aan hun nummers. Ouders en vrijwilligers maken de kostuums en decors en verzorgen de opbouw en afbouw.
‘Alles wordt in eigen beheer gedaan. Ouders en kinderen werken samen aan één doel. Dat is mooi. Vroeger was dat heel normaal. Ik vind het prachtig dat de club op deze manier voor veel binding zorgt. Samen ergens aan werken, dat is heel belangrijk in deze tijd.’
Meer dan een sporthal
Naast rolschaatsen, rolhockey, tafeltennis en korfbal gebeurt er nog veel meer in De Struyck. Op dinsdagochtend is er sportfit, waarna deelnemers gezellig koffie blijven drinken. Het Sociaal Wijkteam houdt er op dinsdagmiddag een vrije inloop. Daar komen onder anderen veel vrouwen met een Turkse achtergrond. Tegelijkertijd zijn er in de hal mannen aan het tafeltennissen. Volgens Gerard gaat dat heel goed samen. De tafeltennissers sponsoren soms zelfs de koffie.
Ook zaalvoetballers en een dartclub maken gebruik van de accommodatie. Jongens met een Turkse achtergrond komen bijvoorbeeld na hun werk in de Amsterdamse horeca rond negen uur ’s avonds zaalvoetballen. Ze rollen zelf het net uit, zetten de doelen neer en ruimen na afloop alles netjes op. De dartclub vangt hen op.
Nieuwe ideeën zijn welkom
De vereniging staat open voor nieuwe initiatieven. Er is bijvoorbeeld ook ruimte voor lezingen en activiteiten rond gezondheid en bewegen.
‘Heb je een goed initiatief, dan kun je altijd met ons praten. Mijn lijfspreuk is: als je vindt dat wij als locatie een waardevolle toevoeging zijn voor de wijk, dan moet je ook bereid zijn om er iets voor te doen. We zijn allemaal vrijwilligers en je moet het echt samen doen. Dat is de enige manier om het open te houden.’
Samen bouwen aan de toekomst
De vereniging heeft haar naam en uitstraling aangepast. Waar de accommodatie eerder bekendstond als sport- en evenementenhal De Struyck, presenteert Theresia zich nu nadrukkelijker als centrum voor sport en ontmoeting. De ambitie is om meer bewoners uit de nieuwbouw bij de activiteiten te betrekken.
‘We hebben een rijke geschiedenis waarin van alles is georganiseerd, ook heel grootse evenementen. Er was veel mogelijk omdat iedereen bijdroeg. Vanuit die oude gedachte willen we mensen in de wijk er weer bij betrekken. Iedereen kan iets bijdragen. Zo krijg je de sfeer en saamhorigheid terug. We zijn heel blij met bewoners uit de nieuwbouw die hier nu een activiteit organiseren waarbij kinderen robots maken. Iedereen met een goed idee is zeer welkom om te komen praten.’
Werk aan de winkel
Er is ook werk aan de winkel. Het gebouw heeft onderhoud nodig en er zijn onder meer lekkages. De plannen voor verbetering liggen er, maar de financiering moet nog worden geregeld. Gerard houdt de financiële balans goed in de gaten. Als er een tekort dreigt, worden extra activiteiten georganiseerd.
Sinds 1989 is de vereniging opnieuw georganiseerd als omni vereniging Theresia. Deze zorgt voor het algemene beheer, de accommodatie, de bar en het onderhoud. Daardoor kunnen de afzonderlijke verenigingen, waaronder ZRC Pauwin en de tafeltennisclub, hun eigen activiteiten blijven organiseren.
De geschiedenis laat zien wat er mogelijk is wanneer mensen hun schouders ergens onder zetten. Van de eerste zelfgemaakte speeltoestellen tot de bouw van een sporthal en het organiseren van grote evenementen: steeds waren het vrijwilligers die de kar trokken.
Gerard en Ben hopen dat nieuwe generaties bewoners die betrokkenheid weer oppakken. Want een sporthal en een speeltuin openhouden, dat doe je niet alleen met een goed gebouw of een mooi sportaanbod.
‘We moeten ons allemaal beseffen dat we het met z’n allen doen. Dan kunnen we het samen openhouden.’
Lees ook deel 1: Speeltuinvereniging Theresia verbindt al negentig jaar de buurt.
Zie ook De Strijck.nl/speeltuin.