Actrice, scenarioschrijfster en theatermaker Wiske Sterringa groeide op in Westzaan, op steenworp afstand van Papiermolen De Schoolmeester. In juli keert ze daar terug met een nieuwe muziektheatervoorstelling: PAPIER. Net als bij de eerdere Zaanse voorstellingen met Bruun Kuijt as regisseur zal dit veel publiek trekken.
De viering van 250 jaar Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring op Zaans papier vormt de aanjager voor een Zaans verhaal over familie, macht en verandering.
‘In mijn vormende jaren kwam ik in aanraking met muziektheater,’ vertelt Wiske Sterringa. ‘Dat blijft altijd bij je. Het is laagdrempelig en het heeft veel ingangen.’
Let op: De foto’s bij dit verhaal laten papiermolen De Schoolmeester zien waarbij molenaar Arie Butterman het proces van papiermaken laat zien. Ze geven nog geen beeld van de voorstelling.
Een opdracht uit onverwachte hoek
Normaal bedenkt Wiske haar eigen verhalen. Deze keer kwam de vraag van een relatie van Stichting de Zaanse Papiergeschiedenis.
‘Hij kende mijn eerdere voorstellingen en vroeg of ik een stuk wilde maken dat de verbinding legt tussen het Zaanse papier en de Declaration of Independence. Een hartstikke leuke opdracht natuurlijk.
Een groot idee in een kleine wereld
‘Bij mijn voorstellingen gaat het vaak om verhoudingen in een familie. Zij geven kleur en dynamiek aan het verhaal. Ik ben me meer gaan verdiepen in de Declaration of Independence. De gedachte dat iedereen in principe gelijk is was nog nooit eerder zo uitgesproken geformuleerd. Tot die tijd werd er vooral gedacht in bazen en knechten.
Dit heel bijzondere verhaal heb ik vertaald naar een kleine wereld.
Bij papiermolen De Schoolmeester is vader de schepper. Zijn zoon is koetser en zijn dochter scheurt lompen. Meneer Honig is de baas van de molen. Wanneer de opdracht komt om heel duur papier te leveren voor Amerika en als ze horen wat de gedachte is van de Declaration of Independence dan valt dit als een bom in het gezin. De Moeder roept dat iedereen mesjogge is geworden, het wordt een zooitje als iedereen gelijk zou zijn. De vader, een bescheiden man, denkt er dieper over na. De dochter die wel houdt van wat rumoer wil vervolgens ook wel naar Amerika. Daar emigreren mensen immers naar toe die gelijke kansen willen en ook eigen baas willen zijn en onafhankelijk. De zoon heeft een geheime liefde, met de dochter van Honig. Dit kon in die tijd absoluut niet vanwege het klassenverschil. Voor hem zou een emigratie met zijn geliefde ook uitkomst bieden want in Amerika is toch iedereen gelijk?
Geen geschiedenisles, maar wel historisch geïnspireerd
De voorstelling speelt bij De Schoolmeester, maar historisch gezien werd daar geen wit schrijfpapier gemaakt.
‘Daar werd altijd grauw Zaansch Bord geproduceerd, bedoeld als inpakpapier. Maar De Schoolmeester staat symbool voor de papiermolens van toen.’
In de voorstelling is Honig de baas van de molen, een verwijzing naar Zaanse papiermakers van wie watermerken zijn teruggevonden in vroege exemplaren van de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring.
‘We laten sommige dingen bewust in het midden. Het is een toneelstuk, geen geschiedenisles. Maar de werking van de papiermolen moet wel kloppen.’
Op 4 juli 1776 wordt de 250e verjaardag van de Amerikaanse onafhankelijkheid gevierd, dat als eerste door Nederland werd erkend. ‘Deze waarden zijn actueler dan ooit. Vrijheid van leven, het najagen van geluk, dat geldt voor alle emigranten. Waar ze vroeger juist voor waren, daar zijn ze nu juist tegen.’
Muziek, koor en herkenbare verhalen
Zoals bij eerdere producties werken Wiske en regisseur Bruun opnieuw met een Zaans koor. Zangers uit verschillende koren, onder andere Zaans Zilver, brengen Amerikaanse liederen uit de tijd van emigratie en nieuwe kansen. Zo werd je gelokt met gratis land van Uncle Tom waar alles mogelijk was en iedereen welkom was.
Ook de cast bestaat uit een mix van ervaren spelers en nieuw talent.
Regisseur is opnieuw Bruun Kuijt. Rogier in ’t Hout, bekend van Jeugdtheater Klokhuis speelt de vader, Rian Gerritsen, die eerder meespeelde bij Zaadsjouwers en bekend door Oogappels en de Luizenmoeder, de moeder. Joanna Hagen, de schoondochter in Rust en Vreugd, vertolkt de dochter en de jonge, muzikale Sem Konijn speelt de zoon. Een leuk detail: ook Lot Kuijt, dochter van de regisseur, staat op het toneel.
Voorstelling aan de dijk
De voorstelling PAPIER wordt gespeeld van 2 tot en met 12 juli, buiten voor papiermolen De Schoolmeester. Het publiek zit op een lage tribune op de dijk.
Bezoekers worden aangeraden met de fiets of de bus te komen. Er is zeer beperkt parkeergelegenheid.
Tickets zijn te koop vanaf 26 mei op www.papier.zaansepapiergeschiedenis.nl.
Over Wiske Sterringa en Bruun Kuijt
Wiske Sterringa maakte samen met Bruun Kuijt meerdere grote muziektheatervoorstellingen in de Zaanstreek.
Zo werden in 2004 de arbeidersromans van schrijver Cor Bruijn opgevoerd op historische locaties zoals de Lassiewand, De Poelboerderij en molen De Bonte Hen. In 2008 volgde MariaMaria, over de geschiedenis van Verkade, en in 2012 Vivo, geïnspireerd op een winkelier uit de Rosmolenbuurt.
Later volgden grote producties zoals Zaans Vuur (2013), met medewerking van bekende Zaankanters, en Elif (2016), over Turkse migranten bij de Bruynzeelfabrieken.