Het makkelijkste antwoord op deze vraag is: wij zijn Zaankanters. Maar wie zijn de Zaankanters dan en waarin onderscheidt deze groep zich van andere groepen? Is het alleen de streek waar deze groep woont of is er meer? Zaankanters beroepen zich er graag op nuchter en direct te zijn. Maar of dat echt het verschil maakt, is de vraag. Inwoners van talloze ander streken van ons land claimen dat ook. Buitenlanders vinden zelfs alle Nederlanders ongemakkelijk direct.
Arme sloebers
De verwevenheid van de industrie met onze streek en de invloed daarvan op onze bevolking is een ander veel gehoord kenmerk. Dat is wellicht steekhoudender. Natuurlijk zijn er meer industriestreken in Nederland, maar daarvan gaat de geschiedenis niet zover terug als die van de Zaanstreek. Met honderden industriemolens vormde de Zaanstreek in de zeventiende eeuw het eerste industriegebied van Europa. Door de eeuwen heen trok dit gebied talloze mensen uit heel Europa. Met een niet aflatende behoefte aan arbeidskrachten was de Zaanstreek een magneet voor arme sloebers die er hun geluk beproefden. Maar het bestaan als molenknecht was bikkelhard en allerminst een garantie voor ‘brood op de plank’. Want, geen wind geen loon.
Het cement
Is de conclusie dat Zaankanters afstammelingen zijn van arme sloebers van overal vandaan? Dat is te gemakkelijk, er waren ook veel ondernemers. Niet alleen eigenaren van molens maar ook van tal van toeleveringsbedrijven aan de molenindustrie. Daarnaast zorgden de vele Zaanse houtzaagmolens voor een bloeiende scheepsbouwindustrie. Kortom de Zaanstreek was ook een magneet voor ondernemende lieden. De sporen daarvan vinden wij sterk terug in de Zaanse groepsidentiteit die ons zelfbeeld vormt. Het cement dat mensen samenbindt, het gevoel ergens bij te horen. Het beïnvloedt onze overtuigingen en gedrag op een manier waarvan we onszelf vaak niet bewust zijn.
Zaanse mentaliteit
Maar voelt iedereen, die in onze streek woont, zich wel een Zaankanter? Vanaf het einde van de vorige eeuw zijn veel mensen in de Zaanstreek komen wonen, die er niet werken. Hun solidariteit ligt misschien wel bij de stad of streek van hun werkgever of waar zij zijn geboren en opgegroeid. Maar hoe langer deze mensen in de Zaanstreek blijven, hoe groter de kans dat zij Zaankanter worden. Iedereen die zich er op de lange duur niet thuis voelt, zal uiteindelijk vertrekken. De blijvers zullen de Zaanse mentaliteit overnemen en gaan houden van deze streek met zijn industrie en vele molens die aan de wortel liggen van de Zaanse identiteit.
Een echte Zaankanter?
Ben je pas een Zaankanter als je in de Zaanstreek bent geboren? Amsterdammer Kors van Ekris, voorzitter van stichting Zaens Brandweer Museum, woont al 45 jaar in de Zaanstreek en voelt zich er helemaal thuis. Maar zijn Amsterdamse accent is meeverhuisd. Hoewel hij zichzelf een Zaankanter vindt, noemt zijn Zaanse omgeving hem vaak nog Amsterdammer. Tja, wie bepaalt wanneer je een Zaankanter bent?
