In het Molenmuseum op de Zaanse Schans komt de rijke geschiedenis tot leven. Een geschiedenis waar de Zaankanter trots op kan zijn. De leden van de Museumcommissie zijn altijd op zoek naar meer kennis om te delen met het publiek. Ze vertellen je graag wat je in en bij het museum kunt beleven.
‘De vereniging De Zaansche Molen is een platform met duizenden leden die het belang van erfgoed benadrukken, dat is een groot goed.’
Henk Heijnen is conservator bij het Molenmuseum en het Zaans Museum: ‘De cultuur in de Zaanstreek is heel interessant, de molens spelen daar een fantastische hoofdrol in. Het is ongelooflijk dat een particulier initiatief de grondlegger is van vereniging De Zaansche Molen. Dat particulieren af en toe dwars tegen de stroom in zich hebben ingezet om de molens te bewaren als belangrijk erfgoed. Dat is heel opmerkelijk en bijzonder. De cultuur rond de molens is heel interessant. Zaankanters roepen niet dat ze trots zijn, maar dat mogen ze best zijn. Ook de beeldende kunstenaars die de Zaanstreek de afgelopen eeuwen heeft gekend, zijn fantastisch. Ze dragen bij aan het grotere culturele erfgoed.’
‘Nieuw’ molenmuseum
In het Molenmuseum aan de Kalverringdijk op de Zaanse Schans wordt het verhaal verteld van de Zaanse industriemolens vanaf de Gouden Eeuw. Er is geen dwingende route, je kan zelf bepalen hoe lang je blijft. De tijdsbalk is niet leidend in het museum, want elke periode heeft interessante verhalen.
Via de audiotour hoor je het verhaal van zeven gidsen uit verschillende periodes en hoe hun leven is geweest. Van rijk tot arm, en van 1600 tot heden. Henk Heijnen: ‘Zo hoor je hoe Frans Mars en Pieter Boorsma met elkaar in discussie gaan. We hebben ook het dagboek van Aafje Gijsen gebruikt. Zij was dochter van een zeer rijke familie en zij vertelt hoe ze uitging in de 18e eeuw. Naast de zeven gidsen hoor je ook Evert Smit, deze handelaar bezat in de Franse tijd aan het begin van de 19e eeuw een aantal schepen en verschillende plantages in Suriname. Zo raken we ook aan het verhaal van de slavenhandel. Op de Zaanse molens werd niet door slaven gewerkt. Daar werkten de Zaankanters dag en nacht.
Je hoort het verhaal van Piet Timmer, arbeider op een molen in de 19e eeuw. Dankzij hem weten we dat er zestien uur per dag werd gewerkt in oliemolens. Ook speelt natuurlijk Cornelis van Uitgeest een van de rollen. Dankzij zijn toepassing van de krukas in de houtzaagmolen en de kantstenen in de oliemolen kwam de Zaanse molenindustrie tot bloei. Tim Doeves, molenaar van houtzaagmolen Het jonge Schaap, vertelt over huidige tijd waarin het molenaarsambacht op de Werelderfgoedlijst van Unesco is geplaatst.’
Samen een verhaal vertellen
De organisaties op de Zaanse Schans werken samen aan een erfgoedprogramma. Ze vertellen samen het verhaal hoe de Zaanstreek er halverwege de 19e eeuw uit zag. ‘Door de samenwerking sluiten de verhalen goed op elkaar aan zodat de bezoeker een goed krijgt van het Zaans erfgoed. Bij het historische dorp dat te zien is op de Zaanse Schans horen eindeloos veel verhalen en beroepen.’
Bij het Molenmuseum is twee keer per jaar een wisselexpositie. Collectiebeheerder Fulco Rol: ‘Er zijn heel veel onderwerpen die raken aan de molens. Denk aan gezondheid, hoe mensen woonden en wat ze aten. Waar kwamen de spullen wereldwijd vandaan? Het verhaal van de toeleveranciers is interessant. Er waren niet alleen molenmakers, maar ook smederijen, zevenmakers. In de pakhuizen werden de goederen opgeslagen. Het verhaal is veel groter dan alleen de molens die draaien.
Interessant is ook de rol die molens speelden in het ontstaan van bedrijven, zoals de stijfselmakerij, de cacaofabrieken, de linoneumfabriek, Lassie.
Bij het nieuwe Molenmuseum trekken we veel meer toeristen. Daar houd je rekening mee met de exposities. In de zomer hebben we een onderwerp dat voor algemeen publiek interessant is, dus ook voor de toeristen. De tweede expo gaat dieper op de materie in en is voor bezoekers die al meer kennis hebben van de molens. Zo blijft het boeiend voor de bezoekers.’
Martin Schaap: ‘We breiden onze kennis ook steeds meer uit. Door onderzoek te doen naar bijvoorbeeld beroepen, zoals een touwslagerij of gieterij, of toeleveranciers waar nog weinig over bekend is, kunnen we nieuwe artikelen publiceren. De link naar de huidige tijd is ook interessant. Zo wordt het oude beroep van zeilmaken nu ook weer ingezet om isolatiemateriaal van te maken. Daar speelt een hennepklopperij en een hennepplantage in Groningen dan weer een rol in. Het is interessant om de verhalen uit het verleden te vertellen en te koppelen aan het heden.’
Henk Heijnen: ‘Iedere dag word je weer verrast. Hoe zit dit nu in elkaar? En dan ga je op onderzoek uit. Je krijgt steeds nieuwe inzichten. Het is boeiend dat je kennis vergaart en dat je middelen vindt om je publiek daarmee te bedienen. Zodat ze beter begrijpen wat voor wereld dit was. Alles grijpt in elkaar, zo kunnen we eindeloos nieuwe verhalen en exposities maken.’
Molenerf: op avontuur uit
Kinderen kunnen op klompen op het molenerf voor het museum op avontuur uit. Ze ontdekken hoe molens werken, hoe de tandwielen in elkaar grijpen en hoe een krukas werkt. Ze kunnen een balk in het water hijsen en een waterkolk in beweging zetten. De bordjes verklaren veel. De wieken van de molen bestaat uit vier roedes: de lengte wordt de vlucht genoemd. Op het molenerf ligt een roede zodat het publiek een beter beeld krijgt hoe lang dit is.
Beeldbank onmisbare bron voor feitelijk juiste kennis
De digitale beeldbank van de vereniging is ook imposant, mede door de begeleidende teksten bij de foto’s. Dit is zeer belangrijk als bron bij publicaties, zodat er geen foutieve informatie wordt verspreid.
Fulco Rol: ‘Een leuk voorbeeld van een zoektocht is het schilderij van Walch, een onbekende 19e-eeuwse schilder. We weten dat hij een schilderij heeft gemaakt van een houtzaagmolen. In onze collectie vonden we een andere schildering op een tabaksdoos van dezelfde molen. Ze lijken veel op elkaar, en dan gaan we op onderzoek uit in de archieven. Soms duurt het lang voordat je een conclusie kunt trekken. Het is heel leuk als je het gevonden hebt.’
